Era lenga dera tèrra

Mos grands que venián dera tèrra. Qu’èran païsans en eth bocatge borguinhon. Estacats ath lor territòri, qu’i trivalhavan hòrt. N’èra cap un mestièr : qu’èra era lor vita. Qu’avián aprés en immersion era lenga dera tèrra e era deras bèstias. Aquera lenga que’s parla dam totis eths sens. Aquíu, que’s s’obsèrva eras nublas enà saber era meteo. Aquíu, que’s tòca era tèrra. Aquíu, que uèitan çò que’ns environa. Aquíu, que minjam causas sabras. Aquíu, que coneishem son país e sos vesins : que’ns parlam, que’ns pelejam a còps mès solid qu’èm en ligason ! A tota aquera vita vitanta, qu’avem balhat noms, sovent en patoès pr’amor aquera lenga que rebat eth ligam ara tèrra, ath país.

Mos parents que hujèren aquera campanha, tròp hreda, tròp penosa, tròp lorda e tròp paura. Que son anats palar eth langatge dera vila grana. Aquíu, era tèrra qu’é recubèrta deth beton. Aquíu, eth temps que hé n’a cap d’importància pr’amor qu’èm ath interior. Aquíu, que’s crompan aliments enaras botigas e carròtas e tomatas qu’an quasi eth medish gost ! Aquíu, enà repera’s, que cau non pas seguir era ribèra mès eths panèus rotèrs. Aquíu, que parlam sonque francés e que parlam deth mond, luenh d’ací. D’alhors, non parlam pas pus deras causas d’aicí… Aquíu, non coneishen pas tròp sos vesins…alavetz, qu’estimam mes guardar nòstes macipons a casa dam era television. Atau, que son en seguretat ! Aquíu, diguns non s’aucupa pas deths nòstes ahars e diguns non se preocupa pas de nosautis.

Qu’è creshut aquíu, en vila. Eras mièuas rasigas qu’ensajavan de traucar eth beton enà tornar trobar era tèrra just aquíu, en devath. Eras mièuas nasigas que cercavan era odor dera prima a travèrs eths pòts d’escapament. Que uèitavi eras parets e eths pinçons en eth mièu casau de banlèga. Que jogavi dam mos vesins pera rota e qu’essajavam d’inventar monds dam un trepader, un banc e duas platanas com univèrs de jòc…

Pendent eras vacanças d’estiu, qu’anavi en çò de mos grands, ara campanha. Mès, que’m i sentiái perduda… Eth temps e eths paisatges qu’èran gigantescs. Que’m brembi deras odors e bruchs incredibles d’aquera bòrda. Non coneishavi cap era lenga d’aquíu. Era mièua mameta non pensava cap a m’ac balhar. Perque aprénguer eths mots e gèstes dera tèrra quan venem dera vila ? Pas besonh… Alavetz, que uèitavi shens comprénguer eth casau, era garièra, eras vacas, eths crabòts, eth solèr pleat deth blat, era vielha cava arcada ont hasiám hromatges, era vinha, eths camins hangoses, eras sèrras… Era mièua uèlhicada sus aquò qu’èra pleat d’atirança, de paur e d’hasti.

N’èra cap era lenga dera tèrra que’m huguèt transmesa mès eth hasti dera tèrra…

A 20 ans, qu’è deishat era vila e que me som botada a aprénguer era lenga dera tèrra. Non pas dam mos grands…Qu’ac emporteren enara tomba ! Mos parents qu’ac an doblidat. Qu’ac apreni en eths libes e dam mos vesins. Que som trista d’èster estada copada d’aqueth ric eiretatge.

Era lenga occitana que’m tòca en aqueth endret dera mièua istòria. Qu’é era lenga dera tèrra : ua lenga solhada, desvalorada e doblidada ! Pr’aquò, qu’é era gardiana deras nòstas rasigas ancianas, dera nòsta anma actuau e deras nòstas alas futuras !

Nàdia Riboulet e l’ajuda de Manon Pujol